Szekspir o władzy bez moralności. „Ryszard III” w Podziemiu zachwyca aktorstwem

Szekspir o władzy bez moralności. „Ryszard III” w Podziemiu zachwyca aktorstwem

Od 21 do 24 stycznia 2027 roku w Piekarni będzie można zobaczyć „Ryszarda III” Teatru Polskiego w Podziemiu. Paweł Świątek wystawia Szekspira jako opowieść o zdobywaniu wpływów bez oglądania się na moralność. Siłą przedstawienia są aktorstwo, sugestywna przestrzeń i dobrze podany tekst, choć tempo nie przez cały wieczór utrzymuje jednakową intensywność.

W centrum inscenizacji znajduje się Ryszard grany przez Michała Opalińskiego. Aktor pewnie prowadzi bohatera, który podporządkowuje sobie otoczenie za pomocą oszustw, manipulacji i przemocy. Najciekawiej wypadają jego spotkania z kobietami: Lady Anną oraz królową Elżbietą. To właśnie w tych konfrontacjach szczególnie wyraźnie ujawnia się skuteczność jego słownej gry.

Janka Woźnicka nadaje Annie naiwność, połączoną momentami z nieporadnością. Elżbieta Agnieszki Kwietniewskiej dłużej broni własnego stanowiska, ale również jej sprzeciw słabnie pod naporem argumentów Ryszarda. Obie aktorki tworzą wyraziste role i są dla Opalińskiego równorzędnymi partnerkami.

Dwór bez historycznego dystansu

Świątek rezygnuje z zamykania dramatu w realiach dawnej Anglii. Współczesny wygląd bohaterów i ich sposób zachowania pozwalają dostrzec w dworskich rozgrywkach mechanizmy wykraczające poza szekspirowską historię. Polityka oznacza tutaj przede wszystkim walkę o zachowanie przewagi, a śmierć przeciwnika jest jednym z dostępnych środków.

Hierarchię pokazują między innymi krzesła reżyserskie, zajmowane przez osoby rozdające karty. Z tych miejsc zapadają decyzje dotyczące innych. Obok takich czytelnych znaków pojawiają się sytuacje codzienne, jak jedzenie posiłku z pudełek. W tej scenie uwagę skupia Buckingham Michała Mrozka: jego chuligański temperament ujawnia się nawet w sposobie operowania pałeczkami.

Odmienny ton wnosi Anastazja Kowalska. Jej Małgorzata, dawna królowa, jest przepełniona goryczą i odrazą. Chwiejnym krokom towarzyszą rwane, niewyraźne wypowiedzi oraz przekleństwa, a alkohol staje się poszukiwanym pocieszeniem. Rozpad tej postaci kontrastuje z powściągliwą obecnością Bartosza Śledzia, którego ubrana na biało figura nie potrzebuje wielu środków, by budzić niepokój.

Zespół uzupełniają Dariusz Maj, Igor Kujawski, Katarzyna Wuczko i Eryk Walkowiak. Mimo umowności scenicznego świata bohaterowie pozostają przekonujący. Pomaga w tym dbałość o wypowiedź: dialogi i monologi są czytelne, a aktorzy nie zastępują znaczeń nadmierną podniosłością.

Cmentarz, który organizuje przedstawienie

Jeszcze przed rozpoczęciem zmagań o koronę publiczność może zobaczyć własną twarz w lustrze o kształcie kojarzącym się z nagrobkiem. Ten obraz wprowadza najważniejsze powiązanie inscenizacji: bliskość rządzenia i umierania. Później na lustrzanych powierzchniach pojawiają się wypisywane szminką imiona zabitych.

Marcin Chlanda zaprojektował przestrzeń przypominającą nekropolię. Ciemne mogiły wyznaczają miejsca kolejnych intryg, zdrad i morderstw. Można w nich zobaczyć znak pogrzebanego dobra, podczas gdy sprawcy zła nadal swobodnie działają. Scenografia należy do najmocniejszych elementów spektaklu także ze względów praktycznych: regularny układ grobów umożliwia prowadzenie kilku sytuacji jednocześnie.

O tym, którą z nich śledzić, decyduje sam widz. Dzięki ruchowi aktorów pozornie nieruchomy cmentarz staje się przestrzenią wielu zdarzeń. Tak prowadzona historia potrafi zaangażować, chociaż zdarzają się odcinki o słabszej sile oddziaływania.

Wizualną całość współtworzą kostiumy Grzegorza Więckowskiego — eleganckie, niekiedy dowcipne, ale bez przesytu. Ich rola wykracza poza charakteryzowanie bohaterów. Ze scenografią współgra oświetlenie, również autorstwa Chlandy, a muzyka Olgi Mysłowskiej odpowiada na przebieg scen i wzmacnia ich atmosferę.

Ważnym powodem, by wybrać się na ten spektakl, pozostaje Szekspir w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka. Tekst wybrzmiewa mocno, a wykonawcy operują nim świadomie. Jego obfitość może jednak stanowić wyzwanie dla osób nastawionych na szybką akcję. Widzowie ceniący starannie wypowiedziane słowo otrzymają natomiast przedstawienie dające wiele teatralnej satysfakcji.

Źródło: wroclaw.pl